Ana Sayfa Siyaset Ekonomi Dünya Hukuk Kültür Spor
 
KÜLTÜR
KRİLL KONDRAŞİN 100 YAŞINDA
AHMET MAKAL, 2014-03-19 14:30:49

6 Mart 2014 tarihi, 20. yüzyılın en büyük orkestra şeflerinden birinin 100. doğum yıldönümüne denk geliyor. 1970’li yıllardan bu yana tanıdığımız, önce plâklarını, sonra CD’lerini toplayıp biriktirdiğimiz, icralarını dinlemekten zevk aldığımız, kendisine TRT Radyo 3’teki “Yorumlar Yorumcular”ın birçok programında yer verdiğimiz bu büyük sanatçıyı, Rus şef Kirill Kondraşin’i, bu vesileyle Andante’de “Büyük Yorumcular” köşesinde yaşamı, sanatı ve kayıtlarıyla değerlendirmekten mutluluk duyuyorum. 

Kondraşin’in yaşamı
Kirill Kondraşin, 1914’te Moskova’da müzikçi bir anne-babanın oğlu olarak dünyaya geldi. Moskova Konservatuarı’nda efsanevî şef Boris Khaikin’in öğrencisi olan sanatçı, mezuniyetinden sonra Leningrad’daki Maly Tiyatrosu’nun şefliğini yaptı. Kondraşin, 1943-1956 döneminde ise Moskova’daki ünlü Bolşoy Tiyatrosu’nun sürekli şefliğini üstlendi. 1950’li yılların ortalarında operaya ilgisi zayıflayan Kondraşin, ağırlıklı olarak senfonik müziğe yöneldi ve Bolşoy’dan kendi isteğiyle ayrıldı ki, bu o güne kadar görülmüş bir durum değildi. Değişikliğe açık olmayan muhafazakâr bir sanat çevresinde, başka insanların prodüksiyonlarında ve kimi zaman kayıtsız solistlerle çalışma zorunluluğu, Kondraşin’in bu tercihinde önemli rol oynamıştı. 1960-76 döneminde Moskova Filarmoni Orkestrası’nın sürekli şefliğini yapan Kondraşin, günümüze kalan kayıtlarının çoğunu da bu seçkin orkestra ile gerçekleştirdi. Sanatçı, daha çok ülkesi Sovyetler Birliği ile diğer sosyalist ülkelerde konserler verirken, 1958 yılında Moskova’da yapılan 1. Çaykovski Yarışması, onun uluslararası kariyerinde çok önemli bir aşama oldu. Bir müzik yarışmasını aşan ve iki siyasal kutbun liderleri olan ABD ile Rusya arasında siyasî bir rekabete de dönüşen yarışma Amerika’lı piyanist Van Cliburn’un zaferiyle sonuçlanmış ve tüm dünyada büyük bir sansasyon yaratmıştı. Yarışmada Cliburn’e orkestrası ile eşlik eden Kondraşin, sonrasında ABD ve Avrupa ülkelerinde en çok aranan şeflerden biri haline geldi ve gerek kendi orkestrasıyla, gerekse diğer orkestralarla konserler verdi, turneler yaptı. Sanatçı, Soğuk Savaş’tan sonra ABD’yi ziyaret eden ilk Sovyet şef de oldu. Sovyetler Birliği’ndeki yaşamından ve siyaset-sanat ilişkilerinden yıllar boyunca rahatsızlık duyan Kondraşin, Aralık 1978’de Hollanda’ya iltica etti. Sanatçı bu ülkede, daha önce de birlikte çalıştığı ve Bernard Haitink’in sürekli şefi olduğu Concertgebouw Orkestrası ile çalışmalarına devam etti. Kondraşin, 67. doğum gününden bir gün sonra, 7 Mart 1981’de Amsterdam’da bir kalp krizi sonucu yaşama veda etti. Eğer yaşasaydı, 1982 konser sezonundan itibaren sadece Avrupa’nın değil, dünyanın en iyi orkestralarından biri olan Bavyera Radyo Senfoni Orkestrası’nın sürekli şefliği görevini üstlenecekti. Dönem dönem Moskova Konservatuarı’nda hocalık da yapan Kondraşin’in, aralarında şeflik sanatı üzerinde bir çalışmasının da olduğu kitapları ile makaleleri de bulunuyordu.

Kondraşin’in sanatı, repertuar ve kayıtları
Büyük Rus şefleri geleneğinin en önemli isimlerinden biri olan Kondraşin; bu zincirde Khaikin, Golovanov, Melik-Paşayev gibi geçmiş dönemin efsanevî isimleri ile Svetlanov ve Rozhdestvensky gibi kendisinden sonraki önemli isimler arasında, ama eskilere daha yakın bir halka teşkil ediyordu. Sanatçı, “altın çağ”ın bütün diğer büyük orkestra şefleri gibi, birlikte olduğu tüm orkestralara kendi müzikal otoritesini kabul ettiren ve onlarla kendine özgü “sound”unu ve tarzını gerçekleştirebilen bir şefti. Repertuarı Kondraşin kadar geniş olan şeflerin sayısının çok az olduğu rahatlıkla söylenebilir. Bu repertuarda Borodin’den Prokofiev’e neredeyse tüm Rus besteciler yanında; Beethoven’den Debussy’ye, Mahler’e birçok batılı bestecinin de eserleri bulunuyordu. Kondraşin, müzik tarihinin Şostakoviç’li- Prokofiev’li olağanüstü bir döneminin sadece edilgen tanığı değil, etken bir parçasıydı da. Sanatçı, zaman içerisinde sanatsal ilişkiler yanında, dostluklar da geliştirmiş olduğu Rus bestecilerin birçok eserinin ilk seslendirilişlerini de gerçekleştirdi. Bunlar arasında Şostakoviç’in 4 ve 13 numaralı senfonileri ile 2 numaralı keman konçertosu, “Stenka Razin’in İdamı” başlıklı eseri, Prokofiev’in “Ekim Devriminin 20. Yıldönümü” başlıklı Kantatı, Haçaturyan’ın keman ve orkestra için Konçerto-Rapsodi’si de bulunmaktaydı. Başta Boris Çaykovski olmak üzere, birçok besteci de bazı eserlerini ona ithaf etmişlerdi. Kondraşin’in geniş repertuarı, onun meslek yaşamı boyunca yaptığı kayıtlara da yansıdı. Sanatçı, Sovyetler Birliği’nin o zamanki resmî devlet firması olan Melodiya yanında, başta Philips ve RCA olmak üzere batılı firmalar için de çok sayıda kayda imzasını attı. Biz, Kondraşin’in hepsini önemli addettiğimiz kayıtları içerisinde Şostakoviç ve Mahler kayıtlarına özel bir değer veriyor ve onları ayrı başlıklar altında biraz daha kapsamlı bir biçimde değerlendirmeyi tercih ediyoruz.

Şostakoviç ustası Kondraşin
Olağanüstü geniş repertuarında eserleri yer alan tüm besteciler içinde Kondraşin’in sanatını en üst düzeyde temsil edecek tek bir isim seçmemiz gerekseydi, bu kuşkusuz Dmitri Şostakoviç olurdu. Kanımızca, Kirill Kondraşin 20. yüzyılın en büyük Şostakoviç yorumcularından biriydi. Bestecinin eserlerinin doğuş, yazılış ve seslendiriliş süreçlerinde aynı müzikal ve toplumsal ortamı teneffüs eden, bunun da ötesinde bizatihi bu ortamın bir parçası olan Kondraşin, sanat yaşamı boyunca bu eserleri seslendirdi ve kayda aldı. Sanatçının kendi orkestrası olan Moskova Filarmoni Orkestrası ile birlikte yaptığı ve bestecinin 15 senfonisinin tamamını içeren set, günümüz müzik kataloglarının nadide mücevherleri arasındadır. Bizim görüşümüze göre, Kondraşin’in bu kayıtları, senfonilerin tüm toplu kayıtları içerisinde de en iyisidir. Nasıl olmasın ki?.. Sanat yaşamı boyunca bu senfonileri seslendiren ve kayda alan Kondrashin, bu eserlerden bazılarının ilk seslendirilişlerini de yapmıştı ve yorumları, bizatihi Şostakoviç'in de beğenisini kazanmıştı. Toplu kayıtlar bir tarafa bırakıldığında ise biz Kondraşin’i, Leningrad Filarmoni Orkestrası’nın efsanevî şefi Yevgeni Mravinsky’den sonraki en usta Şostakoviç şefi olarak görüyoruz.

Mahler ustası Kondraşin
Avusturya’lı büyük besteci Gustav Mahler’in ses dünyasının, Sovyetler Birliği’nde uzun yıllar boyunca hâkim olan müzik anlayışıyla uyuşum içerisinde olduğu söylenemez. Buna karşılık, Sovyet şeflerin en önemlilerinden ikisi olan Kirill Kondraşin ve Yevgeny Svetlanov bu besteciye ilgi duymuş, senfonilerini seslendirmiş ve kayda da almışlardır. Sovyetler Birliği’nde Mahler icralarının öncüsü olan, daha 1960’lı yılların başında bu senfonileri seslendiren ve kayda almaya başlayan Kondraşin, eleştirmenlere göre önemli, zaman zaman da büyük bir Mahler yöneticisiydi. Genellikle hızlı tempoları tercih eden, detaylara önem veren Mahler icraları zaman zaman “Rus Mahler”i ya da “Şostakoviç tarzı Mahler” gibi nitelemelere de konu olan Kondraşin’in kayıtları, uzun yıllardır dinlediğimiz batılı şeflere anlamlı bir alternatif sunmaktadır. Kaderin ne garip bir cilvesidir ki, Kondraşin, Concertgebouw’da NDR Senfoni Orkestrası ile bestecinin 1 numaralı “Titan” senfonisini program dışı seslendirmesini hemen izleyen saatlerde yaşama bir anlamda Mahler’le veda etti. Svetlanov’un Mahler’in tüm senfonilerini kayda almasına karşın, Kondraşin 2 ve 8 numaralı senfonileri kayda almamıştır. “Meraklısı için Kondraşin kayıtları” listemizde, sanatçının Melodiya için yaptığı ve 7 senfoninin toplu kaydını içeren set yanında, müzik eleştirmenlerince olağanüstü kabul edilen canlı Concertgebouw 7. Senfoni kaydına da yer veriyoruz.

Eşlik ustası Kondraşin
Kondraşin çok iyi bir eşlikçiydi, öyle ki ünlü bir müzik eleştirmeni onu 20. yüzyılın en iyi eşlikçisi olarak nitelemekten çekinmiyordu. Sanatçının bu başarısında, elbette birlikte çalıştığı seçkin Rus solistlerin varlığı ve onlarla yakın sanatsal ilişkisi de büyük rol oynuyordu. Onyıllar boyunca Richter’le, Oistrakh’la, Gilels’le, Rostropoviç’le, Kogan’la, Şafran’la ve diğer seçkin Rus sanatçılarla ve daha sonra da Rubinstein’dan Argerich’e seçkin batılı sanatçılarla birlikte çalışmak Kondraşin için elbette büyük bir şanstı, ama onlar için de Kondraşin’le çalışmanın büyük bir şans olduğunu göz ardı etmemek gerek. “Meraklısı için Kondraşin kayıtları” listemizde yer verdiğimiz Sviatoslav Richter’le Liszt konçertoları kaydı, müzik tarihinin gerçekten dikkate değer kayıtlarından biridir ve ünlü İngiliz müzik dergisi Gramophone’un eleştirmenleri bunu tüm zamanların en iyi 100 kaydı arasında değerlendirmişlerdi. Listemizde Kondraşin’in daha 1940’lardan başlayarak ve çok uzun yıllar boyunca birlikte çalıştığı kemancıların kemancısı David Oistrakh’la olan birkaç kaydına da mutlulukla yer veriyoruz. Kondraşin’in seçkin batılı sanatçılarla yaptığı kayıtları temsil etmek üzere ise Van Cliburn ve Argerich’le yaptığı konçerto kayıtlarını listemize alıyoruz. 14 yıl boyunca Bolşoy’u yönetmiş olan Kondraşin’den günümüze kalan opera kayıtları ise son derecede sınırlı ve kataloglarda mevcut değil. Bunlara bir örnek olarak, Glinka’nın Ruslan ve Ludmilla operasının kaydına kısa listemizde yer vermekle yetiniyoruz.
Büyük Rus şef Kirill Kondraşin’i doğumunun 100. yıldönümünde Andante’de bir yazıyla anarken, bu vesileyle kayıtlarını yeniden dinlemek, yaşamı ve sanatı hakkında okumak ve yeni şeyler öğrenme fırsatını bulmuş olduk. Kısa yazımızın ötesinde, Kondraşin’in yaşamına ve sanatına merak duyacak okurlarımız olursa, onlara Gregor Tassie’nin 2010 yılında yayınlanan “Kondrashin: His Life in Music” başlıklı kitabını okumalarını içtenlikle öneririm (Scarecrow Press). Bu kitap bize Kondraşin’in yaşamı ve sanatı kadar, Sovyetler Birliği’nde genel olarak sanat, özel olarak müzik ile bunların arka plânı ve siyasetle ilişkileri konusunda da birinci elden kaynaklara dayalı aydınlatıcı bilgi ve geniş tanıklıklar sunuyor. Bize bıraktığın güzelliklerle, nice yüzyıllara Kirill!..


Meraklısı için Kondraşin kayıtları 
Eserlerin kayıt tarihleri parantez içinde verilmektedir.

♦Melodiya MELCD1000741
Brahms - Dvorak: Keman Konçertoları / David Oistrakh (keman) – Radyo Büyük Senfoni O. - Sovyetler Birliği Devlet Senfoni O. (Brahms: 1952, Dvorak: 1949).
♦Philips 4466732
Çaykovski: Piyano Konçertosu, No. 1 / Martha Argerich (piyano) - Bavyera Radyosu Senfoni Orkestrası (& Rachmaninov, No. 3 – Chailly) (1980).
♦Testament: SBT1440
Çaykovski (No. 1) - Rachmaninov (No. 3): Piyano Konçertoları / Van Cliburn (piyano) - Moskova Filarmoni O. (1958)
♦Preiser PR90663 (3 CD)
Glinka: Ruslan ve Ludmilla / Ivan Petrov - Vera Firsova - Sergei Lemeshev - Aleksei Krivchenya - Bolşoy Tiyatrosu Koro ve O. (1952).
♦RCA 09026633022
Kabalevsky: Komedyenler, süit – Khachaturian: Masquerade, süit - Rimsky-Korsakov: İspanyol Kapriçyosu – Çaykovski: İtalyan Kapriçyosu - RCA Victor Senfoni O. (1958).
♦Philips 4647102
Liszt: Piyano Konçertoları, No. 1 & 2 (& Beethoven: Piyano Sonatları, No. 10, 19 & 20) / Sviatoslav Richter (piyano) – Londra Senfoni O. (1961).
♦Melodiya MELCD1000814 (8 CD)
Mahler: Senfoniler, No. 1, 3-7, 9 / Moskova Filarmoni O. - Leningrad Filarmoni O. – Sovyetler Birliği Devlet Senfoni O. (1961-1978).
♦Tahra TAH451
Mahler: Senfoni, No. 7 / Kraliyet Concergebouw O. (1979).
♦Deutsche Grammophon 4777479 (3 CD)
Mendelssohn (mi minor) – Glazunov – Prokofiev (No. 1): Keman Konçertoları – Chausson: Poème – Ravel: Tzigane (& diğer eserler) / Sovyetler Birliği Devlet Senfoni O. - Sovyetler Birliği Devlet Radyo O.
♦Philips 4757570
Rimsky-Korsakov: Şehrazad / Kraliyet Concertgebouw O. (1979).
♦Melodiya MELCD1001065 (11 CD)
Şostakoviç: Senfoniler, No. 1-15 - Keman Konçertosu, No. 2 – Ekim - Stenka Razin’in İdamı / David Oistrakh (keman) - Moskova Filarmoni O. (1961-1975).
♦Melodiya MELCD1001627 (5 CD)
Van Cliburn Moskova’da / Çaykovski (No. 1) – Grieg - Brahms (No. 2): Piyano Konçertoları (& solo piyano eserleri) / Moskova Filarmoni O. – Van Cliburn (piyano) (1958).
Fotoğraf: http://tw.traveleredge.com

Yorumlar (0)

 
İsim: 
Soyisim: 
Eposta: 
Yorum: 
 
SBF Blog Hakkında
Bu kişisel blog platformunda Siyasal Bilgiler Fakültesi öğretim elemanlarının yayınladıkları görüş ve yazılar için hakem ya da editör süreci söz konusu değildir. Yazılar ve kullanılan fotoğraflar blog yazarlarının kişisel sorumluluğundadır.
Arama
Kelime:
Başlık:
Yazar:
 
Kategoriler
Avrupa Birliği
Kent ve Çevre
Müzik
 © 2017, Siyasal Bilgiler Fakültesi